Strona poświęcona tematyce historycznej od starożytności do współczesności.
Boks reklamowy
Układ w Kiejdanach (X 1655) - geneza
» Napisane przez Optimus Prime dnia kwiecień 09 2013, Kategoria: Historia Rzeczpospospolitej Obojga Narodów , 0 komentarzy , 9868 czytań , Drukuj

janusz radziwiłłPołowa wieku XVII to dla Wielkiego Księstwa Litewskiego bardzo ciężki okres, podobnie jak dla Korony. Litwini brali od początku udział w próbie stłumienia powstania kozackiego pod wodzą Chmielnickiego. Już w 1648 Januszowi Radziwiłłowi udało się zatrzymać Kozaków wkraczających na Litwę. Ponownie pobił ich pod Łojowem (1649), a w 1651 r. zajął Kijów. Zwycięstwa te były ważne ale to Korona wzięła na siebie prawie cały ciężar wojny.


Litwini byli zaniepokojeni coraz bardziej zacieśniającymi się stosunkami kozacko-rosyjskimi. Widzieli w tym związku realne niebezpieczeństwo dla swojego państwa. Dlatego uważali, że należy pozyskać kozaków nawet za cenę dużych ustępstw. Niestety Chmielnicki zdecydował się na wariant rosyjski. W styczniu 1654 r. w Perejasławiu została podpisana ugoda. Na jej mocy Kozaczyzna podporządkowała się caratowi. Jednocześnie oznaczało to wojnę Rosji z Rzeczpospolitą.


Oczywistą sprawą było, że pierwszą ofiarą carskich wojsk będzie Wielkie Księstwo. Jeszcze w tym samym roku moskiewskie armie weszły na jego teren. Państwo nie było przygotowane do wojny: w skarbie nie było wystarczająco dużo pieniędzy, wojsko było nieliczne, miały miejsce spory między hetmanami Radziwiłłem i Gosiewskim, którzy często działali osobno. W sierpniu 1655 r. po raz pierwszy w historii wojska rosyjskie zajęły Wilno, a następnie Kowno i Grodno. Ofensywa rosyjska zatrzymała się na linii Bracław - Kowno - Grodno.


W sytuacji trwającej wojny polsko-rosyjskiej istotne znaczenie miała postawa Szwecji. Co prawda była ona zaniepokojona sukcesami Rosji, ale jednocześnie rodziła się u niej wizja wojny z Rzeczpospolitą. W Rzeczpospolitej liczono na dyplomatyczną pomoc Szwedów. Już w 1654 r. Janusz Radziwiłł zaproponował im rolę mediatora. Również Korona wysłała swoich posłów do Sztokholmu, jednakże misja ta nie przyniosła pozytywnego skutku. Doszło do wojny i w krótkim czasie podporządkowania się całej Korony najeźdźcom.


Litwa znalazła się w wybitnie niekorzystnym położeniu. Wojska rosyjskie atakowały jej ziemie, Korona nie mogła udzielić jej pomocy, bo sama borykała się z najazdem. Lada chwila Szwedzi mieli wkroczyć w granice Księstwa. Należało rozstrzygnąć kwestię czy z nimi walczyć, czy podporządkować się im i próbować wyzyskać ich wojsko do obrony przed Rosjanami.


Zdecydowano się na drugi wariant. W obliczu agresji Rosjan, 29 lipca 1655 r., grupa magnatów litewskich - biskup wileński Jerzy Tyszkiewicz, Janusz Radziwiłł, jego kuzyn Bogusław Radziwiłł - mając na uwadze wydarzenia w Koronie, zwróciła się do króla szwedzkiego o opiekę i wsparcie w wojnie z Rosją. Warunki przyjęcia szwedzkiej protekcji stały się przedmiotem długich i ciężkich negocjacji. Społeczeństwo litewskie było podzielone w tej kwestii. Jedni widzieli jedyną szansę w Szwecji, drudzy w układach z Rosją (Gosiewski), a trzeci chcieli pozostać przy Rzeczpospolitej, ale na nowych warunkach.


13 września 1655 r. car Aleksy Michajłowicz ogłosił się w Wilnie wielkim księciem Litwy, Białorusi, Wołynia i Podola. Czyli także ziem, które należały do WKL przed unią lubelską. Jednocześnie trwały rozmowy szwedzko - rosyjskie, którym należało przeciwdziałać w skuteczny sposób. Tak jak już wspomniałem rozmowy ze Szwedami były ciężkie i przedłużały się. Część wojsk litewskich zadeklarowała wierność królowi polskiemu, co osłabiło pozycję negocjatorów. Z kolei Szwedzi wprowadzili wojska na teren Żmudzi i powiatu upickiego niezajętych dotychczas przez Moskwę.


Rozmowy ze Szwecją zakończyły się dopiero 20 X 1655 w obozie wojskowym pod Kiejdanami. Liczni przedstawiciele władzy Litwy i około tysiąc szlachty podpisało zredagowany w imieniu całego księstwa traktat. Na jego mocy zrywano unię z Koroną, wypowiadano posłuszeństwo Janowi Kazimierzowi. Jednocześnie na tron wielkoksiążęcy powołano Karola X i zawiązywano unię ze Szwecją. Na Litwie miał rezydować przedstawiciel króla szwedzkiego. Nie wprowadzano żadnych zmian ustrojowych w państwie, ani prawach stanowych i religijnych. Jednak w nowej unii Wielkie Księstwo było silnie uzależnione od swojego protektora.


Mimo, że znaleźli się ludzie, którzy chcieli zerwania unii z Koroną szybko spotkali się z silną opozycją. Jednym z powodów była treść układu kiejdańskiego, która znacznie odbiegała od warunków omawianych w czasie rokowań i na dłuższą metę nie zadowalała sygnatariuszy, w tym i Janusza Radziwiłła. Na jego końcowy kształt zgodzili się nie tylko kalwiniści ale również katolicy. Wynikało to jednak z potrzeby chwili: chęci utrzymania bytu państwowości litewskiej.


Już pod koniec 1655 r. zaczął się bunt przeciwko rządom szwedzkim na Litwie. W miarę upływu czasu szeregi tych, którzy chcieli utrzymania związku z Koroną, rosły w siłę. Zbierał je przy sobie Paweł Sapieha, który po śmierci Janusza Radziwiłła został hetmanem wielkim litewskim. Prowadził on negocjacje zarówno ze Szwedami jak i z Rosją.
Z kolei nieporozumienia między tymi państwami doprowadziły do wybuchu wojny latem 1656 r. Przyspieszyło to rokowania między Rzeczpospolitą, a Rosją. W ich wyniku doszło do podpisania rozejmu, co polepszyło sytuację Rzeczpospolitej, chociaż przyszło jej zmagać się z koalicją zmontowaną przez Szwecję.


Wojny trwały jeszcze długo. Korona i Litwa wyszły z nich zwycięsko ale jednocześnie bardzo osłabione. Zaczął się okres ingerencji obcych państw w wewnętrzne sprawy Rzeczpospolitej, który w przeciągu 150 lat doprowadził do upadku państwowości polsko-litewskiej.



Licencja Creative Commons
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Ten artykuł został otagowany
Komentarze
Brak komentarzy. Może czas dodać swój?
Dodaj komentarz
Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.
Oceny
Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony
Zaloguj się lub zarejestruj, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
Zdjęcia z Galerii
Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie masz jeszcze konta?
Zarejestruj się

Nie możesz się zalogować?
Poproś o nowe hasło
Facebook Like